Selecteer hiernaast een gebied en een type

Branche/situatie

Kies categorie...

Criminaliteitsprobleem

Kies categorie...
29 apr 2022 • 5 minuten lezenmin.
Signalen

Faillissementsfraude: begrijp het probleem en herken de signalen

In Nederland gaan jaarlijks duizenden bedrijven failliet. Het Openbaar Ministerie schat in dat er bij grofweg een kwart van deze faillisementen sprake is van fraude. Maar wat is dat nou precies, faillissementsfraude? Waarom moet jij daar als ondernemer extra alert op zijn? Hoe herken je het en wat kun je doen om de risico’s te beperken?

Volg het PVO Brabant-Zeeland op LinkedIn voor de nieuwste informatie, tips en hulpmiddelen.

De falende ondernemer

Ondernemerschap gaat gepaard met risico’s. Als je succesvol bent, kun je goed geld verdienen. In tegenstelling tot een baan bij een werkgever kan het je echter ook veel geld kosten als je faalt. Je kunt leveranciers niet betalen, klanten niet de beloofde goederen of diensten leveren, je personeel geen salaris uitkeren en ook voor je belastingen heb je geen geld meer. Kortom: je bent failliet. Dit faillissement wordt uitgesproken door de rechter. Als ondernemer kun je je eigen faillissement aanvragen, maar je kunt ook failliet worden verklaard als twee of meer van je schuldeisers naar de rechter stappen. Welke gevolgen dit precies heeft voor jou en je schuldeisers is afhankelijk van de rechtsvorm van je bedrijf.

Rechtspersonen en aansprakelijkheid bij faillissement

Grofweg de helft van alle faillissementen betreft eenmanszaken. Deze ondernemers zijn persoonlijk aansprakelijk voor de schulden van hun bedrijf. Hier is dan ook weinig risico op faillissementsfraude, al is er altijd het risico dat de ondernemer simpelweg niet kan betalen. Het risico op faillissementsfraude is hoog bij bedrijfsvormen die op zichzelf een rechtspersoon zijn, waardoor de ondernemer niet hoofdelijk aansprakelijk is. Als een dergelijk bedrijf failliet gaat, blijven de persoonlijke bezittingen en het persoonlijk vermogen van de ondernemer in de regel buiten schot. Enkel wanneer er aantoonbaar sprake is van kwade opzet of grove nalatigheid kunnen ondernemers of bestuurders hoofdelijk aansprakelijk worden gesteld. Daarmee komen we bij een van de kernpunten van het probleem: een falende ondernemer en een succesvolle fraudeur zijn in deze situatie lastig van elkaar te onderscheiden.

Opzet is moeilijk te herkennen

Het is een beproefde strategie van fraudeurs en andere huichelaars: je kwade intenties verhullen als accidenteel falen. Om te beseffen hoe moeilijk het is om die twee uit elkaar te houden, hoef je alleen maar te denken aan een van Nederlands populairste tv-programma’s. Bij “Wie is de Mol?!” verhult de saboteur zijn of haar kwade intenties het hele seizoen lang als accidenteel falen. Daar prikken we nou niet bepaald met zijn allen meteen doorheen. Nee, dat is zo moeilijk dat we er maandenlang fanatiek over speculeren bij de koffieautomaat. In het echte leven is het zelfs nog moeilijker om deze strategie te doorprikken; er zijn geen spelregels en de redactie laat geen hints achter. Als je de mol er niet aan het begin van elk seizoen al feilloos uitpikt, is het tijd om toe te geven dat je vatbaar bent voor deze strategie. 

Rol van de curator

Tijdens een faillissement is het de taak van de curator om eventuele faillissementsfraude op te sporen. Hij of zij moet ervoor zorgen dat de resterende middelen worden verdeeld over de schuldeisers, als er tenminste nog iets te verdelen valt. In de regel staan de grootste schuldeisers daarbij vooraan in de rij. Preferente schuldeisers – bijvoorbeeld de belastingdienst, werknemers of het UWV – kunnen hierbij echter voorrang krijgen. Ook de curator zelf wordt betaald uit de boedel van het failliete bedrijf. Ook dat kan de opsporing van faillissementsfraude bemoeilijken. Het komt namelijk regelmatig voor dat er niet genoeg of zelfs geen geld is om de curator te betalen. Dit is sowieso het geval als een bedrijf voorafgaand aan het faillissement doelmatig is leeggetrokken. Daardoor is de curator vaak niet in staat om de onderste steen boven te krijgen, juist in zaken waar dit wel zou moeten.

Wat kun je achteraf doen?

Als je denkt dat iemand waarvan jij geld, goederen of diensten tegoed hebt zich schuldig maakt aan faillissementsfraude, kun je dit vermoeden melden bij de curator. Daarnaast kun je ook zelfstandig of in samenwerking met andere schuldeisers een onderzoek uit laten voeren. In de praktijk biedt dit echter lang niet altijd soelaas. Geld en goederen zijn tegen die tijd vaak al vakkundig weggesluisd. Daarnaast werken fraudeurs ook hier graag met katvangers: kwetsbare mensen aan de onderkant van de samenleving die hun identiteit lenen aan de fraudeur. Elk spoor leidt dan naar de katvanger, waar zelden iets te halen valt. Zelfs als je de daadwerkelijke fraudeur weet op te sporen, betekent dat zelden dat je schadeloos achterblijft.

Herken faillissementsfraude vooraf

Het opsporen en bewijzen van faillissementsfraude en het schadeloos stellen van de slachtoffers blijkt dus erg moeilijk. Daarom is het belangrijk dat je de signalen kent en ook vroegtijdig herkent. Als je faillissementsfraude herkent zodra het plaatsvindt, ben je eigenlijk al te laat. Let daarom altijd op de volgende signalen:

De hieronder genoemde signalen kunnen duiden op ophanden zijnde faillissementsfraude, maar duiden vaak ook op een risico op verduistering. In de praktijk is faillissementsfraude vaak een meer complexe, verhullende vorm van verduistering. In beide gevallen worden geleverde goederen betaald noch geretourneerd. 

Nieuw opgerichte BV’s

Ieder bedrijf was ooit nieuw, dat is op zichzelf niet verdacht. Toch zijn leveranciers en financiers er terughoudend mee om zaken te doen met BV’s die pas net zijn opgericht. Er is immers geen bewezen staat van dienst. Als leverancier kun je ervoor kiezen om nieuwe bedrijven vooraf of bij levering al te laten betalen, in plaats van je gebruikelijke betaaltermijn te hanteren. Als financier kun je eisen dat de eigenaar van een recentelijk opgerichte BV hoofdelijk garant staat voor de financiering. Let echter op: BV’s worden ook regelmatig voor langere tijd op de plank gelegd om te “rijpen”. Kijk dus ook bij een BV die al jaren bestaat of er in de afgelopen jaren daadwerkelijk bedrijvigheid heeft plaatsgevonden, vooral als deze onlangs van eigenaar is gewisseld.

Grote orders uit het niets

Een groot bedrijf begin je niet uit het niets. Vaak gaan er jaren van stabiele groei voorbij voordat je echt een grote speler bent. Een jong, onbekend bedrijf dat grote orders plaats is daarom al snel verdacht. Voor jou als leverancier zou dit op moeten vallen. Je weet wat voor bedrijven jouw goederen kopen en je kent de serieuze spelers in jouw marktsegment. Durf daarom gerust op je eigen oordeel te vertrouwen als je onraad ruikt. 

Leveren op vreemde locaties

Jij weet als geen ander waar de goederen die jij levert worden gebruikt. Het lijkt een open deur dat je niet voor duizenden euro’s aan goederen levert bij een verdacht pand. Toch doen bedrijven dit nog regelmatig. Controleer tijdens de levering of je de goederen aflevert op een betrouwbare locatie. Staat de naam van het bedrijf bijvoorbeeld op de gevel? Zijn het type pand en de locatie logisch, of lever je bijvoorbeeld specialistische tandartsapparatuur bij een obscuur loodsje?

Weinig interesse in het geleverde product

Als je complexe, specialistische apparatuur levert, hebben je klanten daar vaak de nodige uitleg bij nodig. Heeft je klant weinig interesse in hoe het product werkt, dan kan het natuurlijk zijn dat hij zich vooraf goed heeft ingelezen. Als de klant echter niets blijkt te weten over het product, is dit een duidelijk signaal. Hij gaat de dure bedrijfsmiddelen die jij levert dan waarschijnlijk niet zelf gebruiken. Als je klant niet de gebruikelijke interesse heeft in wat hij koopt, is hij misschien niet van plan om te betalen.

Geen zichtbare afzet

Als je zaken wilt doen, moeten je klanten je kunnen vinden. Als je niets kunt vinden over het bedrijf waar je zaken mee wilt doen, is dat een helder signaal. Heeft het bedrijf bijvoorbeeld een website en is het actief op sociale media? Verkoopt het bedrijf goederen vanuit een winkel of heeft het een webshop? Kortom, hoe gaat het bedrijf de door jou geleverde voorraden of bedrijfsmiddelen ten gelde maken? Als je hierop geen eenduidig antwoord kunt krijgen, kun je waarschijnlijk beter geen zaken doen met dit bedrijf.

Afwijkend personeelsbestand

Vooral bedrijven die grote voorraden en/of dure bedrijfsmiddelen nodig hebben, hebben in de regel ook personeel. Onderzoek op bijvoorbeeld LinkedIn wie er allemaal voor het bedrijf werkt. Kun je niemand vinden, of lijken de profielen niet authentiek? Dan is er een goede kans dat het bedrijf alleen op papier bestaat.

Gebruik “reverse image search”

Het is voor een doorgewinterde fraudeur niet moeilijk om veel van het bovenstaande uit zijn duim te zuigen. Een website, fictieve reviews en een paar LinkedIn-profielen zijn zo gefabriceerd. Dit kun je echter vrij gemakkelijk ondervangen. Met tools als TinEye is het eenvoudig om te controleren waar een afbeelding die op het internet gebruikt wordt vandaan komt. Zo kun je bijvoorbeeld ontdekken dat het hele personeelsbestand bestaat uit stockfoto’s, of dat de zogenaamde directeur van het bedrijf eigenlijk een tandarts uit Mexico is. Als je dit ontdekt, is het overduidelijk dat er fraude wordt gepleegd. Doen in dit geval dan ook altijd aangifte. 

Katvangers herkennen

Tot slot is het belangrijk om katvangers te herkennen. Dit zijn vaak kwetsbare personen aan de onderkant van de samenleving. Omdat zij kampen met geld- en/of verslavingsproblemen, laten zij zich (vaak moedwillig) gebruiken door fraudeurs. De katvanger richt dan bijvoorbeeld op zijn of haar naam een bedrijf op, huurt een pand of opent een bankrekening. De fraudeur krijgt vervolgens controle over deze bedrijven, panden en rekeningen. De fraudeur zal de katvanger echter zelden zaken laten doen. Kijk dus op welke naam het bedrijf waarmee je zaken doet, het pand waar je levert of de rekening waar je geld naar overmaakt geregistreerd staan. Is dit daadwerkelijk een ondernemer, of is dit een willekeurig persoon aan de onderkant van de samenleving? 

Zeg nee!

Als ondernemer heb je het recht om een order te weigeren. Je bent niet verplicht om zaken te doen met iemand die je niet vertrouwt. Het is moeilijk om orders af te slaan, maar laat dat geen aanleiding zijn om je eigen intuïtie te negeren. Als je ondanks bovengenoemde signalen nog steeds zaken doet met een bedrijf, neem je een groot risico.